Có một nền tảng Phát âm tốt là điều kiện tiên quyết để chúng ta ghi điểm trong bài thi IELTS Speaking và xa hơn là giao tiếp tiếng Anh trôi chảy. Vậy, làm thế nào để cải thiện Phát âm? Dưới đây là một kỹ thuật rất hữu hiệu có tên: SHADOWING. (Bắt chước Phát âm). Cùng The IELTS Workshop tìm hiểu SHADOWING là gì và cách ôn luyện nhé.
1. SHADOWING là gì?
Shadowing (Kỹ thuật cái bóng) là kỹ thuật bắt chước âm (sound), độ nhấn nhá (stress) và ngữ điệu (intonation) của người bản xứ ngay sau khi nghe họ phát âm. Trong đó người học lắng nghe một đoạn âm thanh và lặp lại chính xác những gì nghe được với độ trễ tối thiểu (thường trong vòng 150 mili giây).
Các bạn cứ tưởng tượng như mình nghe 1 ca sĩ hát rồi cố gắng hát với giọng và độ trầm bổng y như họ vậy. Bằng cách này, tuy nhiên là với tiếng Anh, bạn sẽ dần có được phát âm chuẩn (vì bạn phát âm giống hệt cách người bản xứ làm) và có được 1 giọng tiếng Anh (accent) rất tây nữa!
1.1. Vậy SHADOWING giúp bạn cải thiện phát âm thế nào?
Thói quen ‘đánh vần tiếng Anh’, ngại nghe và ngại giao tiếp… là một trong những nguyên nhân khiến không ít người vẫn loay hoay với kỹ năng cơ bản này.
SHADOWING sẽ giúp bạn phát triển tất cả các khía cạnh của kỹ năng Nói, bao gồm Phát âm (Pronunciation), Ngôn điệu (Prosody) và Nhịp điệu (Rhythm).
Phát âm đúng
Các âm tiếng Anh đòi hỏi người nói phải sử dụng môi, lưỡi, răng và cổ họng khác hẳn với các âm tiếng Việt quen thuộc. Vốn dĩ lí do ta không phát âm đúng, đơn giản vì cơ thể chúng ta chưa quen với việc đổi từ các âm khá nặng (tiếng Việt) sang các âm nhẹ hơn (tiếng Anh).
Khi cố gắng bắt chước những âm thanh tiếng Anh, chúng ta cũng đang luyện tập cho cơ thể ‘quen’ với việc tạo ra các âm này, không áp dụng những quy tắc phát âm tiếng Việt với tiếng Anh nữa. Từ đó, ta xây dựng được giọng tiếng Anh gần với giọng bản ngữ.
Cải thiện ngôn điệu và nhịp điệu
Ngôn điệu – Prosody giống như “âm nhạc” của một ngôn ngữ. Nó là cách ngắt nhịp, cao độ, ngữ điệu khác nhau trong một câu hoặc trong một cuộc hội thoại. Còn rhythm đề cập đến trọng âm và tốc độ khi nói.
Ví dụ, trong tiếng Anh Mỹ, chúng ta thường nâng cao độ ở cuối câu để báo hiệu một câu hỏi. Đó là một ví dụ của ‘prosody’.
Tùy theo từng accent sẽ có sự khác nhau trong ngôn điệu. Người học từ đó dựa vào SHADOWING mà ôn luyện theo accent mình hướng tới.
Nói trôi chảy, tự nhiên
SHADOWING giúp hình thành phản xạ tốt hơn khi nói. Cụ thể hơn, nó tạo ra những liên kết trong não bộ khi thiết lập những âm thanh, từ ngữ và câu một cách nhanh và chính xác. Nếu bạn muốn lên một ‘level’ tiếng Anh cao hơn dựa trên nền tảng là sự trôi chảy và tự nhiên, thì đây là kỹ thuật bạn nên áp dụng.
Ngoài ra, kỹ thuật này phần nào giúp người học ngoại ngữ bỏ thói quen ‘tự dịch qua lại trong đầu’ giữa tiếng mẹ đẻ và tiếng Anh – một trong những rào cản cho việc tiếp thu và giao tiếp tiếng Anh.
1.2. SHADOWING có thực sự hiệu quả hay không?
Dựa trên nghiên cứu của giáo sư Shuhei Kadota trong Shadowing as a Practice in Second Language Acquisition, có thể trả lời rằng: Có, Shadowing thực sự có hiệu quả trong việc hỗ trợ phát triển kỹ năng nói ngôn ngữ thứ hai.
Theo giáo sư Shuhei Kadota, Shadowing đã được nghiên cứu cả về lý thuyết và thực nghiệm, cho thấy phương pháp này có thể tạo ra 4 tác động chính:
- Tác động đầu vào (Input effect): Shadowing giúp người học cải thiện khả năng nghe hiểu thông qua việc liên tục tiếp nhận và xử lý lời nói của người bản ngữ.
- Tác động luyện tập (Practice effect): Việc lặp lại lời nói ngay sau khi nghe giúp tăng cường cơ chế subvocal rehearsal trong trí nhớ làm việc âm vị. Điều này hỗ trợ việc ghi nhớ từ mới, cụm từ và các cấu trúc ngôn ngữ.
- Tác động đầu ra (Output effect): Khi nói theo lời thoại gần như đồng thời với người nói mẫu, người học được thực hành một số quá trình liên quan đến sản sinh lời nói, từ đó hỗ trợ phát triển khả năng nói ngôn ngữ thứ 2.
- Tác động giám sát (Monitoring effect): Shadowing yêu cầu người học vừa nghe, vừa nói và đồng thời theo dõi cách mình phát âm. Quá trình này giúp phát triển khả năng tự giám sát và điều chỉnh việc sử dụng ngôn ngữ. 1
Có thể nói Shadowing là một phương pháp có cơ sở nghiên cứu để hỗ trợ phát triển kỹ năng nói, đặc biệt ở các khía cạnh như phát âm và xử lý âm thanh.
Tuy nhiên, bạn cũng không nên chỉ dựa vào Shadowing để cải thiện khả năng nói tiếng Anh, hãy xem nó là một phương pháp bổ trợ kết hợp với các hoạt động như giao tiếp, luyện phản xạ, mở rộng từ vựng và nhận phản hồi về phát âm cũng như cách diễn đạt.
1.3. SHADOWING dành cho ai?
Hãy thử tượng tượng việc bạn luyện tập SHADOWING giống như cách một em bé bắt đầu học nói trước khi hiểu được những gì mình nói ra. Tới lúc bạn đã có một vốn kiến thức nhất định và hiểu được những gì mình nói, thì SHADOWING đã giúp cho ngữ điệu của bạn tốt hơn nhiều rồi.
Với những bạn không sống hay làm việc ở nước ngoài, không có điều kiện tiếp xúc với người bản ngữ đây thực sự là 1 cách học rất tự nhiên, tiết kiệm và hiệu quả!
2. Thực hành SHADOWING technique như thế nào?
Bước 1: Tìm tư liệu luyện tập và nghiên cứu
Trước hết các bạn cần tìm cho mình 1 nguồn tiếng Anh (video/audio) với nội dung thú vị hoặc ý nghĩa, bất cứ thứ gì bạn có thể làm bạn đọc và nghe mà không cảm thấy chán. Lưu ý rằng các nguồn Nghe này nên:
- Độ dài vừa phải, khi mới bắt đầu đoạn nói không nên kéo dài quá 2-3 phút.
- Video/audio phải có transcript để giúp người học theo kịp thông tin được nói trong bài
- Nên là những video do người bản xứ nói (ví dụ như phim, chương trình thực tế, bài diễn thuyết…)
- Chủ đề của bài nói nên có sự quen thuộc nhất định với người học. Hãy tránh chủ đề khó, nhiều từ chuyên ngành.
Xem thêm: Những nguồn luyện Nghe tiếng Anh theo trình độ
Cuối cùng, đừng quên sử dụng các từ điển Anh – Anh để tra lại phát âm những từ mình chưa chắc trong quá trình học.
Các bạn hãy chuẩn bị đủ các phần trên rồi mình đọc tiếp nhé!
Bước 2: Luyện tập chậm từng câu
Để bắt đầu tập SHADOWING, các bạn hãy luyện tập chậm từng câu. Bật audio lên, nghe kĩ cách phát âm của người bản xứ (trọng âm, nguyên âm, phụ âm, âm đuôi) rồi dừng audio lại để bắt chước (phát âm thật to rõ ràng).
Nếu bạn thấy chưa giống, hãy làm lại như trên 1 vài lần nữa. Và như mình nói, hãy chú ý vào các âm chi tiết nhé! Nếu vẫn chưa thấy giống, mình thường tra từ điển để viết ra âm cụ thể – cách cuối cùng nhưng luôn đảm bảo hiệu quả 100%.
Các bạn hãy tập shadowing như vậy với khoảng 2 đến 3 đoạn, sau khi đã có thể bắt chước phát âm nhanh hơn, ta đến với bước 3.
Bước 3: Tăng tốc độ luyện tập
Lúc này, bạn có thể mở cho audio chạy (tốc độ chậm) từ đầu đến cuối để mình bắt theo. Bằng cách này các bạn sẽ dần cảm nhận được cách ngắt nghỉ trong khi nói cũng như ngữ điệu. Nếu thấy nhanh thì có thể chỉ tập với 1 vài câu 1 lúc các bạn nhé. Dù các bạn có tập ở mức nào thì phát âm của mình cũng sẽ dần tiến bộ.
Bước 4: Ghi âm và tự sửa lỗi
Sau khi đã quen với tốc độ và cách phát âm của audio, hãy ghi âm lại phần Shadowing và so sánh với audio gốc. Tập trung kiểm tra các yếu tố như phát âm, trọng âm, ngữ điệu, nối âm và tốc độ nói để nhận diện những điểm chưa chính xác.
Bạn nên nghe lại bản ghi nhiều lần, đánh dấu lỗi và luyện lại từng câu cho đến khi cách nói trở nên tự nhiên hơn. Việc thường xuyên ghi âm và tự sửa lỗi cũng giúp hình thành khả năng tự nhận diện và điều chỉnh lỗi phát âm trong quá trình học.
Bùi Hoàng Anh – 8.0 IELTS
3. Một vài tips để thực hành kỹ thuật SHADOWING
- Chỉ nên thực hành trong thời gian ngắn: Độ dài tốt nhất là khoảng 10 đến 15 phút.
- Lặp lại một vài lần: Với cùng một đoạn audio/hội thoại, bạn nên lặp lại 2 – 4 lần để nhuần nhuyễn.
- Đảm bảo rằng bạn quen thuộc với Nội dung: nếu bạn là một người ghét thể thao thì làm sao một bản tin tức về bóng đá có thể ‘giữ’ bạn tập trung được, đúng không? Tìm những chủ đề phù hợp với trình độ và sở thích sẽ giúp bạn ôn luyện lâu mà không bị chán.
- Kết hợp với những hoạt động khác: Mặc dù cách tốt nhất là ngồi vào bàn học và luyện tập, bạn cũng có thể kết hợp Shadowing khi làm những việc khác trong ngày. Ví dụ: trên đường đi học/ đi làm, khi đang chạy bộ hoặc thậm chí khi đang tắm.
Xem thêm:
- Lộ trình ôn luyện IELTS Speaking cho người mới bắt đầu từ 0 lên 7.5+
- Luyện thi IELTS Speaking: Hướng dẫn cách ôn luyện thi cho bạn từ A đến Z
Các bạn cũng có thể kiểm tra trình độ Tiếng Anh của mình qua bài test miễn phí được cung cấp bởi The IELTS Workshop tại đây.
Nếu bạn vẫn tò mò Shadowing là gì và muốn tăng khả năng nói của mình, hãy tham gia ngay khóa học Sophomore để có thể thăng cấp cho kỹ năng Nói của bản thân tại The IELTS Workshop nhé.
Tài liệu tham khảo:
